بررسی تأثیر دو نوع مداخله آموزشی ( بر اساس اصول بازاریابی اجتماعی و آموزش سنتی) بر افزایش دفعات و مدت زمان مسواک زدن خوداظهار در دانش آموزان مقطع ابتدایی: یک مطالعه نیمه تجربی شاهددار

هدف این مطالعه بررسی تأثیر اصول بازاریابی اجتماعی در مقایسه با روش سنتی در دانش‌آموزان ابتدایی دو شهر کهک و جعفریه استان قم در بهبود عادات مسواک‌زدن می‌باشد.

این مطالعه به صورت یک مطالعه نیمه‌تجربی مقایسه‌دار و به صورت موازی طراحی شده است. محل انجام مطالعه دو شهر کهک و جعفریه استان قم در نظر گرفته شد. با توجه به جمعیت نسبتاً کم دانش‌آموزان دو شهر نمونه گیری انجام نشد و سرشماری تمام جامعه هدف انجام شد. 1318 دانش آموز در مطالعه شرکت کردند و مداخله در اسفند ماه سال 1396 اجرا شد و به مدت یک ماه و نیم پیگیری شد.

گروه مداخله (شهر کهک) در این شهر، مداخله در نظر گرفته شده طبق اصول بازاریابی اجتماعی اجرا شد. جهت سازماندهی مراحل بازاریابی اجتماعی در این مطالعه از مدل SMART استفاده شد که مراحل آن به ترتیب ذکر می‌گردد (6, 13): فاز 1. طراحی مقدماتی مشکل اصلی که این مطالعه جهت رفع آن طراحی شد عدم تمایل به مسواک‌زدن با تناوب و مدت‌زمان صحیح بود. لذا اهداف کلی مطالعه بهبود عادات مسواک‌زدن به صورت روزی حداقل دو بار و هر بار حداقل دو دقیقه تعیین شد. روش اصلی که برای ارزیابی پروژه طراحی شد استفاده از چک‌لیست خوداظهار پیش و پس از مداخله و مقایسه این دو چک‌لیست بود. فاز 2. آنالیز مخاطبین در جمعیت شهرهای مورد نظر صرفاً دانش‌آموزان مقطع ابتدایی به عنوان مخاطبین هدف شناسایی شدند. جهت آنالیز عقاید مخاطبین هدف و اولویت‌بندی دلایل مسواک‌زدن نامرتب یا مسواک‌نزدن دانش‌آموزان از دید والدین یا خود آنها چک‌لیستی در ابتدای مطالعه بین کلیه دانشآموزان توزیع شد و از نتایج آن (جدول 1) در طراحی ابزارهای مداخله استفاده شد. فاز 3. آنالیز کانال‌های ارتباطی در مطالعه حاضر با توجه به اینکه اکثر وقت دانش‌آموزان در مدرسه و خانه می‌گذرد کانال‌های ارتباطی متناسب با این فضاها مانند کلاس آموزشی حضوری و ابزارهای چاپی قابل نصب در مدرسه و همین‌طور آموزش از طریق والدین و تأثیری که والدین بر فرزندان خود می‌گذارند در نظر گرفته شد. فاز 4. تحلیل بازار در این مطالعه از جمله عوامل حمایتگری که شناسایی شدند عملکرد برخی از معلمان مدارس بود که در هفته روزی را به عنوان روز مسواک‌زدن در نظر گرفته بودند و از دانش‌آموزان می‌خواستند که در آن روز مسواک شخصی خود را به مدرسه آورده و با نظارت معلم در مدرسه مسواک بزنند. از طرف دیگر از جمله عوامل رقیب که شناسایی شد ناکافی بودن سطح سواد سلامت دهان والدین در ایران بود (14). همچنین می‌توان به این باور شایع در میان دانش‌آموزان به عنوان عامل رقیب دیگری اشاره کرد که یک بار مسواک‌زدن در روز کافی است (15). بخش دوم آنالیز بازار اجرای اصول آمیزه بازاریابی یا 4P است که به شرح ذیل می باشد: 1. محصول: محصول اصلی جلوگیری از پوسیدگی دندانی و محصول واقعی انجام رفتار مسواک‌زدن به صورت روزی دو بار، هر بار دو دقیقه بود. 2. قیمت: از جمله هزینه‌هایی که شخص در این طرح متحمل می‌شد زمان حضور در کلاس حضوری (حدود نیم ساعت)، زمانی که برای مسواک‌زدن صرف می‌شد و تعهد به پرکردن تقویم گزارش مسواک‌زدن بود. 3. مکان: مکانی که برای اعمال مداخله در نظر گرفته شد مدرسه و منزل دانش‌آموز بود که بیشترین امکان دسترسی را برای دانش‌آموز داشتند. 4. ترویج: تمامی ابزارهایی که جهت تشویق دانش‌آموز به مسواک‌زدن طراحی شدند در این دسته قرار می‌گیرند. این ابزار با توجه به نتایج چک‌لیست اول که به بررسی دلایل عدم تمایل به رفتار مسواک‌زدن پرداخته بود طراحی شدند. فاز 5. تکامل در این مطالعه نمونه‌ای از ابزارها به مدیران و مسئولین بهداشتی مدارس ارائه شد تا نظرات آن‌ها هم در نظر گرفته شود که در تمامی مدارس ابزارهای مداخله مورد تأیید قرار گرفت و نظر تکمیلی ارائه نشد. فاز 6. اجرا در این مرحله پروژه طبق طراحی های قبلی وارد فاز اجرایی شد و مداخلات به طور عملی در سطح مدارس پیاده شد. در ابتدای این مرحله چک لیست ثبت عادات مسواک‌زدن در بین دانش‌آموزان توزیع شد تا وضعیت دانش‌آموزان قبل از مداخله ثبت شود. این چک لیست در کلاس های اول تا سوم توسط والدین و در کلاس های چهارم تا ششم توسط خود دانش‌آموزان تکمیل شد. پس از جمع آوری چک‌لیست‌ها مداخله به مدت یک ماه و نیم ادامه پیدا کرد. فاز 7. ارزیابی در این مطالعه با توجه به حضور دانش‌آموزان در مدرسه، امکان انتقال پیام به مخاطب هدف میسر بود. از طرفی به دلیل در دسترس بودن معلمان از آن‌ها خواسته شد تا جهت ارزیابی روند طرح با مجریان پژوهش همکاری داشته باشند. بدین صورت که هم هفته ای حداقل یک‌بار مفاهیم اصلی طرح را با دانشآموزان مرور کنند و هم تقویم ثبت مسواک‌زدن را هر هفته بررسی کنند. در پایان این مرحله مجدداً چک لیست ثبت عادات مسواک‌زدن بین دانش‌آموزان توزیع شد تا تغییرات حاصل شده طی اجرای مداخله بررسی شود. گروه شاهد (شهر جعفریه) در این شهر همزمان با شهر کهک ابتدا چک لیست ثبت عادات مسواک‌زدن بین دانش‌آموزان توزیع شد. پس از جمع آوری این چک‌لیست با توجه به اینکه این شهر به عنوان مقایسه در نظر گرفته شده بود از یک مداخله سنتی یعنی توزیع پمفلت که دقیقاً همانند پمفلت توزیع شده در شهر کهک بود استفاده شد. سپس تغییرات حاصل شده از طریق تکمیل مجدد چک لیست بررسی گردید.

شرایط ورود: کلیه دانش‌آموزان مشغول به تحصیل در کلاس‌های اول تا ششم ابتدایی مدارس دو شهر کهک و جعفریه در سال تحصیلی 95-96 شرایط عدم ورود: عدم همکاری دانش‌آموز یا عدم رضایت خود یا والدین

گروه مداخله: دانش آموزان مقطع ابتدایی شهر کهک در سال تحصیلی 1395-96 گروه کنترل: دانش آموزان مقطع ابتدایی شهر جعفریه در سال تحصیلی 1395-96

مدت زمان مسواک زدن تعداد دفعات مسواک زدن

بودجه پایان نامه دانشجویان مقطع دکتری عمومی و بودجه طرح پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی تهران

کل داده ها بالقوه پس از غیر قابل شناسایی کردن افراد قابل اشتراک گذاری است

شروع دوره دسترسی 3 ماه پس از چاپ نتایج

داده های مطالعه برای تمام افراد اعم از محققین دانشگاهی و مشغول در صنعت قابل دسترس خواهد بود

دسترسی به داده ها به منظور اجرای برنامه های ارتقای سلامت دهان و دندان قابل دسترس خواهند بود و هر گونه آنالیز آماری مجاز خواهد بود

1. دکتر مهدیا غلامی- عضو هیأت علمی گروه سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران تلفن تماس: 02188015960 ایمیل:m_gholami@sina.tums.ac.ir 2. دکتر احمدرضا شمشیری- عضو هیأت علمی گروه سلامت دهان و دندانپزشکی اجتماعی دانشکده دندانپزشکی دانشگاه علوم پزشکی تهران تلفن تماس: 02188015960 ایمیل: ar_shamshiri@yahoo.com

درخواست کننده میبایست با ارسال ایمیل به افراد ذکر شده درخواست خود را مبنی بر دریافت داده های مطالعه مطرح نمایند. انتظار میرود طی حدود یک هفته اطلاعات ارسال شود.