تأثیر توانبخشی شناختی با و بدون تحریک الکتریکی متناوب فراجمجمه‌ای در بهبود عملکرد عصب‌شناختی و رفتاری کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی

ارزیابی اثربخشی یک پروتکل ترکیبی شامل توانبخشی شناختی و تحریک الکتریکی متناوب فراجمجمه‌ای بر بهبود کارکردهای اجرایی (شامل کنترل بازداری، حافظه کاری و انعطاف‌پذیری شناختی) و کاهش علائم رفتاری در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی.

کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده، دوسوکور، با گروه کنترل فعال و گروه‌های موازی، بر روی ۳۴ کودک مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی. تصادفی‌سازی به روش تصادفی ساده با استفاده از جدول اعداد تصادفی انجام می‌شود. فاز مطالعه مصداق ندارد.

این مطالعه در سال ۱۴۰۴ در شهر مشهد، در مدارس کودکان با نیازهای ویژه و کلینیک‌های تخصصی روانپزشکی انجام می‌شود. شرکت‌کنندگان در سه مقطع زمانی (پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری یک‌ماهه) ارزیابی می‌شوند. ارزیابی‌کننده پیامد از تخصیص گروهی شرکت‌کنندگان بی‌اطلاع خواهد بود.

کودکان ۷ تا ۱۲ ساله مبتلا به اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی بر اساس مصاحبه بالینی ساختاریافته بر اساس DSM-5-TR؛ هوشبهر نرمال بر اساس آزمون ریون؛ رضایت آگاهانه والدین و رضایت شفاهی کودک. شرایط عدم ورود: وجود هرگونه اختلال روانپزشکی همبود شدید؛ سابقه آسیب مغزی یا تشنج؛ ناتوانی ذهنی؛ مصرف داروهای محرک در ۱۲ ساعت قبل از ارزیابی؛ غیبت بیش از یک جلسه از پروتکل درمانی.

گروه آزمایش: ۱۰ جلسه توانبخشی شناختی مبتنی بر نرم‌افزار همراه با تحریک الکتریکی متناوب فراجمجمه‌ای واقعی با فرکانس ۴۰ هرتز، شدت ۱.۵ میلی‌آمپر و به مدت ۲۰ دقیقه در هر جلسه. گروه کنترل فعال: ۱۰ جلسه توانبخشی شناختی مشابه همراه با تحریک شم (غیرواقعی).

پیامدهای اصلی شناختی شامل: کنترل بازداری (تعداد خطاهای ارتکابی در آزمون برو/نرو)؛ حافظه کاری (درصد پاسخ صحیح در آزمون ان‌بک)؛ انعطاف‌پذیری شناختی (تعداد مراحل تکمیل‌شده در آزمون ویسکانسین)؛ تکانشگری (نمره تنظیم‌شده در آزمون خطرپذیری بادکنکی). پیامدهای رفتاری شامل: کارکردهای اجرایی در زندگی روزمره (نمره کل پرسشنامه بریف) و علائم هسته‌ای اختلال (نمره کل پرسشنامه سوانسون).

روش تصادفی‌سازی به صورت تصادفی ساده با استفاده از جدول اعداد تصادفی تولید شده توسط نرم‌افزار SPSS انجام می‌شود. واحد تصادفی‌سازی در سطح فردی است. برای پنهان‌سازی تخصیص، از پاکت‌های مهر و موم شده و غیر قابل رویت استفاده می‌گردد به طوری که توالی تصادفی توسط فردی مستقل از پژوهشگر اصلی تولید و پاکت‌ها به ترتیب کدگذاری می‌شوند. پس از انجام ارزیابی‌های اولیه، پاکت مربوط به هر شرکت‌کننده باز می‌شود و فرد به یکی از دو گروه آزمایش (دریافت کننده CRT + tACS واقعی) یا کنترل فعال (دریافت کننده CRT + tACS شم) اختصاص داده می‌شود.

در این مطالعه دو سویه کور، شرکت‌کنندگان (کودکان و والدین) از نوع مداخله (تحریک واقعی یا شم) بی‌اطلاع هستند. دستگاه تحریک، پروتکل شم را به گونه‌ای اجرا می‌کند که از نظر ظاهری و احساس اولیه (سوزن‌سوزن شدن خفیف) برای شرکت‌کننده قابل تشخیص از تحریک واقعی نباشد. همچنین، یک دستیار پژوهشی آموزش‌دیده که از تخصیص گروهی شرکت‌کنندگان بی‌اطلاع است، مسئولیت اجرای تمامی آزمون‌های شناختی و تکمیل پرسشنامه‌ها را در مراحل پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری بر عهده دارد. محقق اصلی از تخصیص گروهی اطلاع دارد تا بتواند پارامترهای تحریک را تنظیم کند، اما در فرآیند ارزیابی و جمع‌آوری داده‌ها دخالتی ندارد.

به دلیل محدودیت‌های اخلاقی و عدم اخذ مجوز کتبی از شرکت‌کنندگان برای انتشار داده‌های خام، برنامه‌ای برای به اشتراک‌گذاری داده‌های فردی غیر قابل شناسایی وجود ندارد.

پروتکل کامل مطالعه شامل عنوان، اهداف، روش‌شناسی، معیارهای ورود و خروج، مداخلات، پیامدها و روش تحلیل داده‌ها. این پروتکل به عنوان بخشی از پایان‌نامه کارشناسی ارشد در کتابخانه دانشگاه شهید بهشتی قابل دسترس است.

دسترسی به پروتکل از زمان انتشار پایان‌نامه (مهر ۱۴۰۴) به صورت نامحدود و مستمر از طریق کتابخانه دانشگاه و پایگاه‌های مقالات علمی امکان‌پذیر است.

تمامی محققین، دانشجویان و علاقه‌مندان به حوزه روانشناسی بالینی و عصب‌شناسی شناختی.

برای اهداف پژوهشی، آموزشی و مرور نظام‌مند. استفاده تجاری از پروتکل مجاز نیست.

برای دسترسی به پروتکل، به کتابخانه دانشگاه شهید بهشتی یا پایگاه پایان‌نامه‌های ایران (ایران‌داک) مراجعه شود. همچنین می‌توان با نویسنده اصلی (امیر کاویانی آراد) از طریق ایمیل Kaviani.psy@gmail.com تماس گرفت.

درخواست‌ها از طریق ایمیل ارسال شده و ظرف ۷ روز کاری پاسخ داده می‌شوند.

پروتکل به زبان فارسی و شامل کلیه اطلاعات کامل مطالعه می‌باشد.