مقایسه اثرات مصرف دو‌ماهه پروبیوتیک چندسویه با دارونما بر سلامت عمومی و افسردگی بیماران مبتلا به مولتیپل اِسکلٌروزیس

هدف مقایسه اثرات مصرف دو ماهه پروبیوتیک چند سویه با دارونما بر سلامت عمومی و افسردگی بیماران مبتلا به مولتیپل اِسکلٌروزیس است. هدف کاربردی این تحقیق بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به ام‌اس از طریق کاهش علائم افسردگی و افزایش رفاه روانی آنهاست.

کارآزمایی بالینی دارای گروه کنترل، با گروه های موازی ، دو سویه کور ، تصادفی شده، فاز 3 بر روی 50 بیمار. برای تصادفی سازی از روش Block Randomization استفاده شد.

این کارآزمایی بالینی در بیمارستان کاشانی انجام می‌شود. پس از غربالگری و اخذ رضایت آگاهانه، ۵۰ بیمار واجد شرایط وارد مطالعه شده و با روش Block Randomization توسط فردی مستقل به دو گروه ۲۵ نفره (پروبیوتیک و دارونما) تخصیص می‌یابند. مطالعه دو سو کور است؛ شرکت‌کنندگان، مراقبان سلامت و تحلیل‌گر داده‌ها از نوع مداخله بی‌اطلاع هستند. کپسول‌های پروبیوتیک و دارونما از نظر ظاهر و بسته‌بندی کاملاً مشابه و کدگذاری‌شده‌اند.

ورود؛ بیماران مبتلا به مولتیپل اسکلروزیس عودکننده_فروکش‌کننده (RRMS) با تشخیص قطعی از سوی پزشک متخصص بیماران در سنین 18 تا 65 سال. بیماران مایل و قادر به شرکت در مطالعه باشند بیمارانی که اضطراب، افسردگی و سایر مشکلات سلامت عمومی را به‌عنوان عارضه بیماری اصلی مولتیپل اسکلروزیس ذکر می‌کنند عدم ورود؛ مصرف داروهای پروبیوتیک یا مکمل های مشابه در 3 ماه گذشته توسط بیمار بیمارانی که افسردگی و اضطراب جزو شکایت اصلی بالینی(Chief complaint) آنها باشد سابقه حساسیت به هر یک از اجزای پروبیوتیک یا داروهای مشابه

مقایسه اثرات مصرف دو ماهه پروبیوتیک چند سویه با دارونما بر سلامت عمومی و افسردگی بیماران مبتلا به مولتیپل اِسکلٌروزیس

سلامت عمومی بر اساس پرسشنامه GHQ-28 شدت افسردگی بر اساس پرسشنامه BDI-II

پس از غربالگری بیماران بر اساس معیارهای ورود و عدم ورود و اخذ رضایت‌نامه آگاهانه، شرکت‌کنندگان واجد شرایط وارد مطالعه می‌شوند. روند جذب بیماران تا تکمیل تعداد حداقل 50 نفر ادامه می‌یابد. برای تخصیص شرکت‌کنندگان به دو گروه مداخله (پروبیوتیک چندسویه) و کنترل (دارونما)، از روش Block Randomization با بلوک‌های چهارتایی استفاده می‌شود تا تعادل تعداد افراد در دو گروه در طول فرایند جذب حفظ شود. توالی تصادفی‌سازی توسط یک فرد مستقل که در روند جذب و ارزیابی بیماران دخالتی ندارد، با استفاده از نرم‌افزارهای معتبر تصادفی‌سازی (مانند Random Allocation Software یا وب‌سایت randomization.com) تولید می‌شود. توالی نهایی در قالب لیست کدگذاری شده ذخیره می‌شود. پنهان‌سازی تخصیص (Allocation Concealment): برای جلوگیری از سوگیری، توالی تصادفی در پاکت‌های مات، غیر قابل نفوذ به نور، شماره‌گذاری شده و مهر و موم‌شده قرار داده می‌شود. هر پاکت فقط در زمان ورود هر بیمار به مطالعه و به ترتیب شماره باز می‌شود. مسئول باز کردن پاکت فردی است که در ارزیابی پیامدها دخالتی ندارد. نحوه تخصیص: پس از باز کردن پاکت، بیمار بر اساس کد داخل پاکت به یکی از دو گروه تخصیص می‌یابد: - گروه مداخله: حداقل 25 نفر دریافت‌کننده پروبیوتیک چندسویه - گروه کنترل: حداقل 25 نفر دریافت‌کننده دارونما یکسان‌سازی مداخله: پروبیوتیک و دارونما از نظر شکل، رنگ، اندازه و بسته‌بندی کاملاً مشابه هستند و کدگذاری شده‌اند تا کورسازی شرکت‌کنندگان و مراقبان بالینی حفظ شود.

در این مطالعه از روش دو سو کور (Double-blind) استفاده می‌شود. شرکت‌کنندگان، مراقبان بالینی، ارزیابان پیامد و تحلیل‌گر داده‌ها نسبت به نوع مداخله (پروبیوتیک یا دارونما) بی‌اطلاع خواهند بود. در گروه مداخله، بیماران تحت درمان با کپسول‌های فمی لاکت قرار می‌گیرند و در گروه کنترل بیماران تحت درمان با کپسول‌های پلاسبو قرار می‌گیرند.کپسول پروبیوتیک و دارونما از نظر ظاهر، اندازه، رنگ، بو، بسته‌بندی و نحوه مصرف کاملاً مشابه و غیر قابل تشخیص هستند. کپسول پرو بیوتیک توسط شرکت داروسازی زیست تخمیر [ ایران ] و با نام تجاری ® FamiLact Capsule در بازار موجود است که در این مطالعه نیز مورد استفاده قرار گرفتند. فمی لاکت® یک فرمول سین بیوتیک (پروبیوتیک + پری بیوتیک) است. این محصول حاوی مقادیر بالایی از سویه های باکتریایی ایمن و مفید(لاکتوباسیلوس رامنوسوس بیفیدوباکتریوم لاکتیس لاکتوباسیلوس کازئی بیفیدوباکتریوم بروه لاکتوباسیلوس اسیدوفیلوس بیفیدوباکتریوم لانگوم لاکتوباسیلوس پلانتاروم بیفیدوباکتریوم بیفیدوم استرپتوکوکوس ترموفیلوس ) به همراه فروکتوالیگوساکارید (FOS) به عنوان پری بیوتیک است. در گروه مداخله، کپسول پروبیوتیک به میزان یک عدد روزانه تجویز میشود. در گروه کنترل، به‌جای کپسول‌های فمی لاکت از کپسول‌های دارونما استفاده شد که از نظر شکل ظاهری کاملا مطابق کپسول های اصلی و به صورت کپسول سخت دوقسمتی و سفید می‌باشد. ترکیبات موجود در کپسول‌های فمی لاکت مورد استفاده به شرح زیر است: پروبیوتیک + پری بیوتیک ، و ماده ی غیر موثر که شامل گلسرین، آب مقطر و دی اکسید تیتانیم می‌شد. در کپسول های دارونما تنها از مواد غیر موثر مشابه استفاده شد. بسته‌بندی و شکل دارویی کپسول‌های پروبیوتیک و دارونما مشابه یکدیگر بوده و قابل افتراق نبودند تا به این صورت کورسازی مطالعه حفظ گردد. هر دو فرآورده با کدهای یکسان‌سازی‌شده بسته‌بندی می‌شوند و تنها تفاوت آن‌ها در کد اختصاصی است که برای کورسازی استفاده می‌شود. کدهای مربوط به هر بسته (A و B) توسط فردی مستقل که در روند جذب، ارزیابی و تحلیل داده‌ها دخالتی ندارد، تعیین و در پاکت‌های مهر و موم شده نگهداری می‌شود. پژوهشگران و بیماران هیچ اطلاعی از اینکه کدام کد مربوط به پروبیوتیک و کدام مربوط به دارونما است، نخواهند داشت.در مرحله آنالیز داده‌ها نیز آنالیز توسط مشاور آماری که از محتویات بسته‌های دارویی آگاه بودند انجام می شود ؛ بنابراین مطالعه دو سو کور بود و از مرحله ورود بیمار در مطالعه تا انجام مطالعه و جمع‌آوری داده‌ها، محتویات دو گروه دارویی مشخص نمی‌باشد. حفظ کورسازی در طول مطالعه: - بسته‌های مداخله و دارونما از نظر ظاهری کاملاً یکسان هستند. - مسئول توزیع بسته‌ها فردی است که در ارزیابی پیامدها مشارکت ندارد. - شرکت‌کنندگان تا پایان مطالعه از نوع مداخله خود مطلع نمی‌شوند. - تحلیل داده‌ها نیز بر اساس کدهای A و B انجام می‌شود و رمزگشایی تنها پس از پایان تحلیل آماری صورت می‌گیرد. در صورت بروز عارضه شدید یا شرایطی که تصمیم‌گیری درمانی نیازمند اطلاع از نوع مداخله باشد، پژوهشگر اصلی می‌تواند با هماهنگی کمیته اخلاق پاکت مربوط به آن شرکت‌کننده را باز کند. این موارد ثبت و گزارش خواهند شد.

توضیح نوع مستندات و داده‌های قابل اشتراک‌گذاری در این مطالعه، تنها داده‌های شناسایی‌زدایی‌شده (De‑identified Data) قابل اشتراک‌گذاری خواهند بود. داده‌های فردی شرکت‌کنندگان (IPD) شامل متغیرهای پایه، نمرات پیامدهای اصلی (GHQ‑28 و BDI‑II) و اطلاعات مربوط به تحلیل‌های اصلی، پس از حذف هرگونه شناسه فردی، قابل ارائه هستند. اشتراک‌گذاری کل داده‌ها تنها در صورتی انجام می‌شود که امکان حذف کامل اطلاعات هویتی وجود داشته باشد؛ در غیر این صورت، فقط بخش‌های مرتبط با پیامدهای اصلی و متغیرهای ضروری برای بازتولید تحلیل‌ها در دسترس قرار می‌گیرد. مستندات قابل انتشار شامل موارد زیر است: - فایل داده شناسایی‌زدایی‌شده (IPD) - پروتکل نهایی مطالعه - نقشه تحلیل آماری (SAP) - فرم رضایت‌نامه آگاهانه (نسخه عمومی و بدون اطلاعات شخصی) - کدهای تحلیل آماری - Data Dictionary (نظام دسته‌بندی داده‌ها) تمامی این مستندات تنها پس از درخواست رسمی پژوهشگران واجد صلاحیت، بررسی کمیته اخلاق، و امضای توافق‌نامه استفاده از داده (Data Use Agreement) قابل اشتراک‌گذاری خواهند بود.

زمان‌بندی انتشار مستندات و داده‌ها انتشار مستندات و فایل‌های داده مطابق یک برنامه زمان‌بندی مشخص انجام خواهد شد. دوره دسترسی به داده‌ها و مستندات از ۶ ماه پس از انتشار نتایج اصلی مطالعه آغاز می‌شود و حداقل تا ۳ سال پس از چاپ مقاله نهایی ادامه خواهد داشت. جزئیات زمان‌بندی به این صورت است: - فایل داده شناسایی‌زدایی‌شده (IPD): قابل دسترس از ۶ ماه پس از چاپ نتایج اصلی. - پروتکل نهایی مطالعه: هم‌زمان با ثبت کامل در IRCT یا در زمان چاپ مقاله پروتکل منتشر می‌شود. - نقشه تحلیل آماری (SAP): از زمان چاپ مقاله اصلی یا به‌عنوان فایل تکمیلی همراه مقاله در دسترس خواهد بود. - فرم رضایت‌نامه آگاهانه (نسخه عمومی): از زمان انتشار پروتکل یا مقاله اصلی قابل دسترس است. - کدهای تحلیل آماری: از ۶ ماه پس از انتشار نتایج اصلی قابل اشتراک‌گذاری است. - Data Dictionary (نظام دسته‌بندی داده‌ها): هم‌زمان با اشتراک‌گذاری IPD منتشر می‌شود

افراد مجاز برای درخواست داده‌ها و مستندات داده‌ها و مستندات این مطالعه تنها برای پژوهشگران واجد صلاحیت قابل درخواست است. درخواست‌کنندگان باید دارای وابستگی سازمانی معتبر بوده و هدف علمی مشخصی برای استفاده از داده‌ها ارائه دهند. گروه‌های مجاز شامل: - اعضای هیئت علمی و پژوهشگران دانشگاهی - پژوهشگران مؤسسات تحقیقاتی معتبر - دانشجویان تحصیلات تکمیلی با تأیید استاد راهنما - پژوهشگران صنعت تنها در صورتی که هدف پژوهشی غیرتجاری و علمی داشته باشند و تعهدنامه محرمانگی را امضا کنند دسترسی برای افراد بدون وابستگی پژوهشی، اهداف غیرعلمی، یا درخواست‌های فاقد طرح تحلیل معتبر امکان‌پذیر نخواهد بود. تمام درخواست‌ها باید توسط کمیته اخلاق و تیم اصلی پژوهش تأیید شوند و پس از امضای توافق‌نامه استفاده از داده‌ها (Data Use Agreement) داده‌ها در اختیار قرار می‌گیرد.

شرایط لازم برای استفاده از داده‌ها و مستندات مطالعه علاوه بر شرایط مربوط به افراد مجاز برای درخواست داده‌ها، استفاده از داده‌های شناسایی‌زدایی‌شده و سایر مستندات مطالعه تنها در صورت رعایت مجموعه‌ای از الزامات علمی و اخلاقی امکان‌پذیر است. شرایط لازم برای ارسال درخواست و استفاده از داده‌ها به شرح زیر است: شرایط لازم برای ارسال درخواست دسترسی - ارائه درخواست کتبی رسمی شامل هدف پژوهش، طرح تحلیل و نوع داده‌های مورد نیاز - داشتن وابستگی سازمانی معتبر (دانشگاه، مؤسسه پژوهشی یا صنعت با هدف غیرتجاری) - ارائه طرح تحلیل ثانویه مشخص و قابل ارزیابی - ارائه توضیح درباره روش‌های حفظ محرمانگی - امضای توافق‌نامه استفاده از داده‌ها (Data Use Agreement) - تأیید درخواست توسط کمیته اخلاق و تیم اصلی پژوهش شرایط لازم برای استفاده از داده‌ها و مستندات - استفاده از داده‌ها فقط برای اهداف علمی، پژوهشی و غیرتجاری مجاز است - انجام تحلیل‌ها باید مطابق طرح تحلیل ارائه‌شده در درخواست باشد - هرگونه تحلیل جدید یا متفاوت نیازمند درخواست مجدد و تأیید اخلاقی است - استفاده از داده‌ها برای شناسایی مجدد شرکت‌کنندگان به‌طور کامل ممنوع است - انتشار نتایج ثانویه باید با ارجاع مناسب به مطالعه اصلی انجام شود - اشتراک‌گذاری داده‌ها با اشخاص ثالث بدون اجازه کتبی ممنوع است - داده‌ها باید در محیط‌های امن و رمزگذاری‌شده نگهداری شوند - استفاده از مستندات (پروتکل، SAP، ICF، کدهای تحلیل) فقط برای بازتولید تحلیل‌ها یا انجام تحلیل‌های علمی معتبر مجاز است

راهنمای متقاضیان برای درخواست داده‌ها و مستندات متقاضیان برای دریافت داده‌ها یا مستندات مطالعه باید درخواست رسمی خود را از طریق مسیرهای زیر ارسال کنند. این مسیرها بر اساس اولویت پاسخ‌گویی مرتب شده‌اند: ۱. مسیر اصلی و اولویت‌دار – ایمیل مسئول مکاتبات مطالعه (Corresponding Investigator) نام: دکترساسان زندی اصفهان ایمیل: sasanzandiesfahan@yahoo.vom شرح: تمام درخواست‌ها ابتدا باید از طریق ایمیل ارسال شوند. درخواست باید شامل معرفی پژوهشگر، وابستگی سازمانی، هدف علمی، و طرح تحلیل پیشنهادی باشد. ۲. مسیر دوم – دفتر پژوهشی دانشکده پزشکی آدرس پستی: Faculty of Medicine, Islamic Azad University, Najafabad Branch, Daneshgah Boulevard, Najafabad, Iran ایمیل: . 299752@iau.ir تلفن: ۰۰۹۸۳۱۴۲۲۹۲۹۲۹ شرح: درخواست‌هایی که نیاز به بررسی اداری یا تأیید نهادی دارند از این مسیر پیگیری می‌شوند. ۳. مسیر سوم – کمیته اخلاق پژوهش آدرس پستی: Research Ethics Committee, Islamic Azad University, Najafabad Branch, Iran شرح: درخواست‌هایی که شامل دسترسی به داده‌های حساس‌تر یا نیازمند تأیید اخلاقی هستند، پس از بررسی اولیه، به کمیته اخلاق ارجاع داده می‌شوند. نکات مهم برای متقاضیان - درخواست باید مکتوب و شامل هدف علمی مشخص باشد. - ارائه طرح تحلیل ثانویه الزامی است. - دسترسی تنها پس از امضای توافق‌نامه استفاده از داده‌ها (Data Use Agreement) امکان‌پذیر است. - پاسخ اولیه معمولاً طی ۲ تا ۴ هفته ارسال می‌شود.

نسخه فارسی – جزئیات فرآیند درخواست و دریافت داده‌ها / مستندات متقاضیان برای دریافت داده‌های شناسایی‌زدایی‌شده یا مستندات مطالعه باید یک فرآیند چندمرحله‌ای را طی کنند. این مراحل به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که هم محرمانگی داده‌ها حفظ شود و هم امکان بررسی علمی درخواست فراهم باشد. مراحل فرآیند دسترسی به داده‌ها ۱. ارسال درخواست رسمی (۱–۲ هفته) متقاضی باید یک درخواست کتبی شامل موارد زیر ارسال کند: - هدف علمی و ضرورت دسترسی - طرح تحلیل ثانویه - نوع داده‌های مورد نیاز - اطلاعات وابستگی سازمانی پس از ارسال، درخواست طی ۱ تا ۲ هفته بررسی اولیه می‌شود. ۲. ارزیابی علمی و اخلاقی درخواست (۲–۴ هفته) درخواست توسط: - تیم اصلی پژوهش - کمیته اخلاق (در صورت نیاز) بررسی می‌شود. این مرحله معمولاً ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد. ۳. امضای توافق‌نامه استفاده از داده‌ها (۱ هفته) در صورت تأیید، متقاضی باید توافق‌نامه استفاده از داده‌ها (Data Use Agreement) را امضا کند که شامل: - تعهد به استفاده علمی و غیرتجاری - ممنوعیت شناسایی مجدد شرکت‌کنندگان - ممنوعیت اشتراک‌گذاری با اشخاص ثالث - تعهد به نگهداری امن داده‌ها این مرحله معمولاً حدود ۱ هفته زمان می‌برد. ۴. آماده‌سازی و تحویل داده‌ها (۱–۲ هفته) پس از امضای توافق‌نامه: - داده‌ها شناسایی‌زدایی می‌شوند - فقط متغیرهای تأییدشده استخراج می‌شوند - فایل‌ها رمزگذاری و ارسال می‌شوند این مرحله ۱ تا ۲ هفته زمان نیاز دارد. برآورد زمان کل فرآیند حدود ۴ تا ۹ هفته (بسته به نوع درخواست، حجم داده‌ها و نیاز به تأیید اخلاقی)