اثربخشی شناخت درمانی مبتنی بر ذهن آگاهی بر برنامه ریزی، توجه پایدار و انعطاف پذیری شناختی در بزرگسالان مبتلا به اختلال بیش فعالی-کمبود توجه

ارزیابی اثربخشی درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی در بهبود سه مؤلفه کلیدی شناختی در بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص‌توجه/بیش‌فعالی

کارآزمایی بالینی تصادفی‌سازی‌شده با گروه‌های موازی و کنترل فهرست انتظار. پس از غربالگری، 40 نفر واجد شرایط به‌ طور تصادفی در دو گروه MBCT (8 جلسه گروهی؛ n=20) و کنترل فهرست انتظار (n=20) قرار خواهد گرفتند. به دلیل ماهیت مداخله، کورسازی شرکت‌کنندگان و درمانگر ممکن نیست؛ اما ارزیاب پیامد (و در صورت امکان تحلیل‌گر داده‌ها) نسبت به تخصیص گروهی کور نگه داشته خواهد شد.

در مرکز مشاوره دانشگاه خلیج فارس بوشهر انجام خواهد شد. پس از غربالگری و اخذ رضایت آگاهانه، شرکت‌کنندگان واجد شرایط به‌صورت تصادفی به دو گروه MBCT و کنترل فهرست انتظار تخصیص خواهند یافت و در سه زمان پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری دوماهه ارزیابی خواهند شد. به‌دلیل ماهیت مداخله گروهی، کورسازی شرکت‌کنندگان و درمانگر ممکن نخواهد بود؛ با این حال ارزیاب پیامد با کدگذاری گروه‌ها نسبت به تخصیص گروهی کور نگه داشته می شود.

شرکت‌کنندگان بزرگسالان مبتلا به ADHD بودند که از طریق مرکز مشاوره دانشگاه خلیج فارس غربالگری می شوند. شرایط ورود شامل سن 18–40 سال، تشخیص ADHD بر اساس ارزیابی بالینی و DSM-5-TR و ابزارهای معتبر (از جمله پرسشنامه بارکلی)، رضایت‌نامه آگاهانه کتبی، امکان حضور منظم و تکمیل ارزیابی‌ها در سه زمان، و نداشتن اختلال روان‌پریشی فعال یا بیماری نورولوژیک خواهد بود. شرایط عدم ورود شامل غیبت بیش از دو جلسه، شروع/تغییر عمده درمان همزمان دارویی یا روان‌درمانی طی مطالعه، بروز وضعیت حاد بالینی (مانند مانیا یا علائم روان‌پریشی)، و انصراف یا عدم تکمیل ارزیابی‌های پس‌آزمون/پیگیری خواهد بود.

گروه مداخله: درمان شناختی مبتنی بر ذهن اگاهی، گروه کنترل هیچ مداخله ای دریافت نمی‌کنند.

برنامه‌ریزی؛ توجه پایدار؛ انعطاف‌پذیری شناختی

شرکت‌کنندگان پس از غربال‌گری و احراز شرایط ورود، به‌صورت تصادفی در دو گروه «درمان شناختی مبتنی بر ذهن‌آگاهی (MBCT)» و «کنترل فهرست انتظار» تخصیص داده خواهند شد. روش تصادفی‌سازی از نوع تصادفی‌سازی ساده (Simple Randomization) است و واحد تصادفی‌سازی، فردی (Individual Level) در نظر گرفته خواهد شد؛ بدین معنا که هر شرکت‌کننده به‌طور مستقل در یکی از دو گروه قرار خواهد گرفت. توالی تخصیص با استفاده از نرم‌افزار SPSS و تابع تولید اعداد تصادفی (Random Number Generator) ایجاد خواهد شد. فهرست نهایی تخصیص‌ها توسط یک پژوهشگر مستقل که در روند ارزیابی و مداخله دخالتی ندارد، آماده میگردد. برای پنهان‌سازی تخصیص (Allocation Concealment)، کد گروه‌ها (A و B) در پاکت‌های مات و مهر و موم‌شده قرار داده خواهد شد و ترتیب باز کردن پاکت‌ها بر اساس توالی ورود شرکت‌کنندگان انجام میگیرد تا احتمال سوگیری در تخصیص به حداقل برسد. ارزیاب آزمون‌ها (TOL، CPT، WCST) نسبت به گروه‌بندی شرکت‌کنندگان کور (blinded) خواهند بود. در این مطالعه از تصادفی‌سازی لایه‌ای (stratified randomization) استفاده نمیشود زیرا حجم نمونه محدود بود و ویژگی‌های جمعیت (جنسیت، سن) بین گروه‌ها همترازند.

به‌دلیل ماهیت مداخله روان‌شناختی گروهی (MBCT) و وجود گروه کنترل فهرست انتظار، کور نگه داشتن شرکت‌کنندگان و درمانگر نسبت به اختصاص گروهی امکان‌پذیر نخواهد بود؛ زیرا شرکت‌کنندگان به‌طور مستقیم از دریافت یا عدم دریافت جلسات درمانی آگاه خواهند بود و درمانگر نیز به‌طور طبیعی از ارائه مداخله اطلاع خواهد داشت. با این حال، برای کاهش سوگیری ارزیابی، کورسازی در سطح ارزیاب پیامد و/یا تحلیل‌گر داده‌ها اجرا خواهد شد. شرکت‌کنندگان: به همه شرکت‌کنندگان پیش از ورود به مطالعه، توضیح کامل درباره اهداف پژوهش، روند اجرا، ماهیت گروه‌ها (دریافت MBCT در مقابل فهرست انتظار) و زمان‌بندی ارزیابی‌ها ارائه خواهد شد و رضایت‌نامه آگاهانه کتبی دریافت خواهد گردید. بنابراین، شرکت‌کنندگان کور نخواهند بود. مداخله‌گر/درمانگر: جلسات MBCT توسط درمانگر دارای پروانه درمان اجرا خواهد شد و به دلیل نقش مستقیم در ارائه درمان، کور نخواهد بود. پژوهشگر اصلی و تیم اجرایی: پژوهشگر اصلی در فرآیندهای [مثلاً: طراحی مطالعه/نظارت بر اجرا/هماهنگی جلسات] مشارکت خواهد داشت و به دلیل ماهیت اجرایی مطالعه، نسبت به اختصاص گروهی آگاه خواهد بود. با این حال، برای کاهش سوگیری، پژوهشگر اصلی در فرایند ارزیابی پیامدها دخالت مستقیم نخواهد داشت. مسئولان جمع‌آوری داده و ارزیاب پیامد: ارزیابی‌های شناختی شامل آزمون‌های برج لندن (TOL)، آزمون عملکرد پیوسته (CPT) و آزمون ویسکانسین (WCST) در هر سه زمان (پیش‌آزمون، پس‌آزمون و پیگیری) توسط ارزیاب آموزش‌دیده انجام خواهد شد که نسبت به تخصیص گروهی کور خواهد بود. برای حفظ کورسازی، تخصیص گروهی در فرم‌های ارزیابی ثبت نخواهد شد و به شرکت‌کنندگان تأکید خواهد شد که هنگام اجرای آزمون‌ها از اشاره به وضعیت درمان خودداری کنند. تحلیل‌گر داده‌ها: تحلیل‌های آماری در SPSS-23 توسط دکتر گلستانه انجام شد. داده‌ها برای تحلیل با کدگذاری گروه‌ها (مثلاً A و B) آماده‌سازی شدند تا تحلیل‌گر تا حد امکان نسبت به ماهیت گروه‌ها کور باشد. تهیه پیش‌نویس مقاله: پیش‌نویس مقاله توسط نویسندگان تهیه شد و کورسازی در این سطح موضوعیت اصلی نداشت؛ با این حال، گزارش‌دهی مطابق با داده‌های ثبت‌شده و بدون دستکاری در نتایج انجام شد.

محرمانگی