اثربخشی برنامه آموزشی–درمانی واقع‌بنیاد بر بهبود معنای زندگی، امید به زندگی و خوداندیشی دانش‌آموزان

هدف اصلی پژوهش حاضر بررسی اثربخشی برنامه آموزشی–درمانی واقع‌بنیاد بر بهبود سه سازه‌ی بنیادین روان‌شناختی نوجوانان یعنی «خوداندیشی»، «معنای زندگی» و «امید به زندگی» است.

این پژوهش یک مطالعه نیمه‌آزمایشی با طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون و گروه کنترل است. از میان جامعه در دسترس، ۳۰ نفر بر اساس معیارهای ورود و عدم ورود انتخاب و سپس با استفاده از روش تصادفی‌سازی ساده (قرعه‌کشی) در دو گروه آزمایش (۱۵ نفر) و کنترل (۱۵ نفر) جایگزین می‌شوند. این مطالعه از نظر فاز کارآزمایی در فاز مقدماتی (Pilot/Phase II) قرار دارد و هدف آن ارزیابی اولیه اثربخشی و امکان‌سنجی اجرای برنامه واقع‌بنیاد در جمعیت نوجوانان است.

با توجه به ماهیت مداخله روان‌شناختی، کورسازی دوطرفه امکان‌پذیر نیست؛ با این حال، تحلیل داده‌ها توسط فردی خارج از فرایند اجرای جلسات و بر اساس داده‌های کدگذاری‌شده صورت می‌گیرد تا خطای احتمالی کاهش یابد.

شرایط ورود به مطالعه دانش‌آموز بودن در مقطع متوسطه دوم. داشتن رضایت آگاهانه خود فرد و والدین برای شرکت در پژوهش. شرایط عدم ورود به مطالعه ابتلا به اختلالات شدید روان‌پزشکی یا ناتوانی شناختی که مانع شرکت مؤثر در جلسات شود (براساس خوداظهاری یا گزارش والدین/مدرسه). غیبت بیش از سه جلسه از برنامه آموزشی–درمانی.

گروه آزمایش: دانش‌آموزان این گروه طی ۱۵ جلسه در برنامه آموزشی–درمانی واقع‌بنیاد شرکت می‌کنند. گروه کنترل: شرکت‌کنندگان این گروه طی دوره پژوهش هیچ‌گونه مداخله‌ای دریافت نکرده و صرفاً در مراحل پیش‌آزمون و پس‌آزمون شرکت خواهند کرد.

معنای زندگی (بر اساس پرسشنامه معنای زندگی استگر و همکاران، 2006)؛ امید به زندگی (بر اساس مقیاس امید اسنایدر و همکاران، 1991)؛ خوداندیشی (بر اساس پرسشنامه خوداندیشی گرانت و همکاران، 2002).

روش تصادفی‌سازی در این مطالعه از نوع تصادفی‌سازی ساده خواهد بود. واحد تصادفی‌سازی: فردی؛ بدین معنا که هر دانش‌آموز به‌صورت مستقل در یکی از دو گروه قرار خواهد گرفت. ابزار تصادفی‌سازی: برای تولید توالی تصادفی از جدول اعداد تصادفی یا نرم‌افزار رایانه‌ای (مانند تابع RAND در اکسل) استفاده خواهد شد. نحوه ساخت توالی: فهرست شماره‌های دانش‌آموزان واجد شرایط تهیه می‌شود و بر اساس توالی تولیدشده توسط ابزار، به‌ترتیب در دو گروه آزمایش و کنترل تخصیص خواهند یافت. پنهان‌سازی (allocation concealment): توالی تخصیص از پیش توسط فردی خارج از تیم پژوهش آماده و در پاکت‌های مهروموم‌شده و شماره‌گذاری‌شده قرار داده خواهد شد. پژوهشگر اجراکننده صرفاً در زمان ورود هر شرکت‌کننده، پاکت مربوط را باز کرده و گروه او را مشخص خواهد کرد. بدین ترتیب امکان پیش‌بینی یا دست‌کاری توالی تخصیص به حداقل می‌رسد.

عنوان: داده‌های خام پرسشنامه‌ها و جداول آماری پژوهش «اثربخشی برنامه آموزشی–درمانی واقع‌بنیاد بر بهبود معنای زندگی، امید به زندگی و خوداندیشی دانش‌آموزان مقطع متوسطه دوم مسجد قائمیه اهواز» جزئیات: داده‌های فردی شرکت‌کنندگان شامل نمرات خام پرسشنامه‌های معنای زندگی (Steger et al., 2006)، امید به زندگی (Snyder et al., 1991) و خوداندیشی (Grant et al., 2002) در مقاطع پیش‌آزمون و پس‌آزمون گردآوری می‌شوند. این داده‌ها پس از حذف هرگونه اطلاعات شناسایی‌کننده، قابلیت اشتراک‌گذاری دارند. همچنین جداول آماری (توصیفی و استنباطی) استخراج‌شده از این داده‌ها نیز در صورت نیاز در دسترس خواهد بود. داده‌ها صرفاً در چارچوب اهداف پژوهشی و با رعایت ملاحظات اخلاقی قابل استفاده خواهند بود.

بازه زمانی امکان دسترسی به داده‌ها/مستندات: دسترسی به داده‌ها و مستندات پژوهش از شش ماه پس از دفاع و تصویب نهایی پایان‌نامه (سال 1404) آغاز می‌شود و تا پنج سال پس از آن (تا پایان سال 1409) برای پژوهشگران علاقه‌مند امکان‌پذیر خواهد بود. پس از این بازه، داده‌ها صرفاً در صورت درخواست موجه پژوهشی و با تأیید کمیته اخلاق قابل ارائه خواهد بود.

کسانی که اجازه دارند به داده‌ها/مستندات دسترسی پیدا کنند: داده‌ها و مستندات این پژوهش پس از غیرقابل‌شناسایی‌سازی شرکت‌کنندگان، صرفاً برای پژوهشگران و اعضای هیئت علمی دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی که درخواست رسمی ارائه دهند، قابل دسترسی خواهد بود. همچنین، دانشجویان تحصیلات تکمیلی در رشته‌های مرتبط (روان‌شناسی، مشاوره، علوم تربیتی) می‌توانند با معرفی‌نامه معتبر از دانشگاه خود درخواست دسترسی نمایند. دسترسی برای اشخاص حقیقی یا نهادهای غیرعلمی و تجاری امکان‌پذیر نخواهد بود.

به چه منظور و تحت چه شرایطی داده/مستند قابل استفاده است: داده‌ها و مستندات این پژوهش تنها برای اهداف علمی، آموزشی و پژوهشی و در راستای گسترش دانش در حوزه روان‌شناسی بالینی و علوم رفتاری قابل استفاده خواهد بود. استفاده از داده‌ها برای مقاصد تجاری، تبلیغاتی یا هرگونه فعالیت خارج از چارچوب علمی ممنوع است. شرایط استفاده عبارتند از: ارسال درخواست رسمی کتبی همراه با معرفی‌نامه از سوی دانشگاه یا مؤسسه پژوهشی. امضای توافق‌نامه محرمانگی و تعهد به عدم افشای هویت یا اطلاعات فردی شرکت‌کنندگان. استفاده صرفاً در قالب تحلیل‌های علمی (آمار توصیفی و استنباطی) که با اهداف پژوهش هم‌خوانی داشته باشد. ذکر منبع و استناد به این پژوهش در هرگونه انتشار نتایج مبتنی بر داده‌ها.

برای دریافت داده/مستند به چه کسی یا کجا مراجعه شود: متقاضیان برای دریافت داده‌ها یا مستندات این پژوهش می‌توانند با پژوهشگر اصلی و استاد راهنما تماس حاصل نمایند. اطلاعات تماس به شرح زیر است: پژوهشگر اصلی: حسین حسین‌زاده – دانشجوی کارشناسی ارشد روان‌شناسی بالینی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد اهواز.

یک درخواست برای داده/مستند چه فرایندی را طی می‌کند: پس از ارسال درخواست رسمی به پژوهشگر اصلی یا استاد راهنما (به همراه معرفی‌نامه مؤسسه متقاضی)، درخواست ثبت و بررسی اولیه می‌شود. در این مرحله، مدارک هویتی و هدف استفاده از داده‌ها بررسی خواهد شد. در صورت تأیید اولیه، متقاضی باید «فرم تعهدنامه محرمانگی و استفاده مسئولانه از داده‌ها» را تکمیل و امضا نماید. سپس درخواست برای بررسی نهایی به کمیته اخلاق دانشگاه آزاد اسلامی – واحد اهواز ارجاع داده می‌شود. پس از تأیید کمیته اخلاق، داده‌های غیرقابل شناسایی‌سازی (De-identified data) یا مستندات مربوطه از طریق ایمیل یا یک بستر امن الکترونیکی در اختیار متقاضی قرار خواهد گرفت. کل این فرایند، در صورت تکمیل به‌موقع مدارک، معمولاً بین ۲ تا ۴ هفته زمان خواهد برد.