تعیین تأثیر توانبخشی شناختی مبتنی بر رایانه بر عملکرد شناختی سالمندان مبتلا به دیابت و اختلال شناختی خفیف
طراحی
کارآزمایی تصادفی شاهددار، با گروههای موازی، یک سویه کور. برای تصادفی سازی از نرمافزار spss استفاده شد.
نحوه و محل انجام مطالعه
محل انجام: مرکز دیابت شهر یزد
نحوه انجام: مداخله با استفاده از بسته توانبخشی شناختی
شرکت کنندگان/شرایط ورود و عدم ورود
معیار های ورود به مطالعه شامل سالمندان دارای سن 60 تا 75 سال، ابتلا به دیابت نوع دو و دارا بودن پرونده در مرکز دیابت، تمایل بیمار به شرکت در پژوهش، ابتلا به اختلال شناختی خفیف بر حسب معیارهای پترسون و توانمندی کار با کامپیوتر میباشد. وجود زخم پای دیابتی، مصرف داروهای موثر بر وضعیت شناختی، سکته مغزی، ابتلا به عوارض شدید دیابت (مانند نیاز به دیالیز، نابینایی کامل، یا ناتوانی شدید) که مانع از اجرای مناسب مداخله و آزمونها میشود و وجود هرگونه اختلال پزشکی و روانپزشکی که مانع ادامه شرکت سالمند در مطالعه گردد، بعنوان معیارهای عدم ورود در نظر گرفته میشود.
گروههای مداخله
تکالیف توانبخشی مبتنی بر بسته سینا برای گروه مداخله یک بار در هفته طی 8 جلسه 45 دقیقهای ارائه خواهدشد. برای گروه کنترل نیز جلسه آموزشی عمومی درباره دیابت و مدیریت بیماری ارائه خواهد شد.
متغیرهای پیامد اصلی
بهبود عملکرد در حوزههای توجه انتخابی، حافظه کاری، کنترل بازداری و عملکرد کلی شناختی سالمندان مبتلا به دیابت و اختلال شناختی خفیف
اطلاعات عمومی
علت بروز رسانی
با توجه به بررسی و بازبینی نهایی پروتکل پژوهش، برخی جزئیات روششناختی مطالعه با هدف افزایش شفافیت، دقت و انطباق بیشتر با روند اجرایی واقعی پژوهش نیازمند بهروزرسانی در رکورد IRCT است.
بهطور اختصاصی، اصلاحات انجامشده در فیلدهای مربوط به معیارهای ورود و عدم ورود، و شرح مداخله به شرح زیر است:
معیارهای ورود:
معیارهای ورود بر اساس بررسی دقیقتر ویژگیهای جمعیت هدف، الزامات روششناختی مطالعه و شرایط لازم برای اجرای صحیح آزمونهای شناختی و مداخله، بازبینی و دقیقتر شدهاند.
معیارهای عدم ورود/خروج:
معیارهای عدم ورود و خروج نیز با توجه به شرایط بالینی و عواملی که میتوانند بر امکان انجام ارزیابیهای شناختی، دریافت مداخله یا ادامه مشارکت شرکتکنندگان اثرگذار باشند، بازبینی و تکمیل شدهاند. این اصلاحات با هدف افزایش ایمنی شرکتکنندگان، کاهش عوامل مداخلهگر و اطمینان از قابلیت اجرای صحیح پروتکل انجام شده است.
شرح مداخله:
شرح مداخله بهمنظور ارائه جزئیات دقیقتر و شفافتر در مورد نحوه اجرای توانبخشی شناختی مبتنی بر رایانه، تعداد و مدت جلسات، دفعات اجرای مداخله، نحوه ارائه جلسات و شرایط اجرای مداخله بازبینی و تکمیل شده است. هدف از این اصلاح، انعکاس دقیقتر روش اجرای واقعی مداخله و ایجاد قابلیت بازتولید بیشتر برای پژوهش است.
در مجموع، بهروزرسانی حاضر با هدف اصلاح و تکمیل اطلاعات ثبتشده و افزایش شفافیت روششناختی انجام شده است.
نام اختصاری
اطلاعات ثبت در مرکز
شماره ثبت کارآزمایی در مرکز:IRCT20240505061658N1
تاریخ تایید ثبت در مرکز:2025-03-16, ۱۴۰۳/۱۲/۲۶
زمانبندی ثبت:prospective
آخرین بروز رسانی:2026-09-17, ۱۴۰۵/۰۶/۲۶
تعداد بروز رسانیها:1
تاریخ تایید ثبت در مرکز
2025-03-16, ۱۴۰۳/۱۲/۲۶
اطلاعات تماس ثبت کننده
نام
حسن رضائی پندری
نام سازمان / نهاد
کشور
جمهوری اسلامی ایران
تلفن
+98 35 3820 9148
آدرس ایمیل
hrezaeipandari@yahoo.com
وضعیت بیمار گیری
بیمار گیری تمام شده
منبع مالی
تاریخ شروع بیمار گیری مورد انتظار
2025-05-10, ۱۴۰۴/۰۲/۲۰
تاریخ پایان بیمار گیری مورد انتظار
2025-06-10, ۱۴۰۴/۰۳/۲۰
تاریخ شروع بیمارگیری تحقق یافته
خالی
تاریخ پایان بیمارگیری تحقق یافته
خالی
تاریخ خاتمه کارآزمایی
خالی
عنوان علمی کارآزمایی
بررسی تاثیر توانبخشی شناختی مبتنی بر رایانه بر عملکرد شناختی سالمندان مبتلا به دیابت و اختلال شناختی خفیف
عنوان عمومی کارآزمایی
بررسی تاثیر توانبخشی شناختی بر بهبود عملکرد شناختی سالمندان
هدف اصلی مطالعه
حمایتی
شرایط عمده ورود و عدم ورود به مطالعه
شرایط عمده ورود به مطالعه قبل از تصادفی سازی:
سالمندان دارای سن 60 تا 75 سال
ابتلا به دیابت نوع دو
تمایل بیمار به شرکت در پژوهش
توانمندی کار با کامپیوتر
دارا بودن پرونده در مرکز دیابت
داشتن معیارهای پترسن برای اختلال شناختی خفیف: (1) زوال شناختی ذهنی (گزارش خود فرد یا فرد مطلع)، (2) اختلال شناختی عینی در MoCA (نمره کمتر از 26)، (3) حفظ استقلال در فعالیتهای عملکردی (عدم وجود اختلال عملکردی قابل توجه بر اساس مصاحبه بالینی) و (4) نداشتن معیارهای زوال عقل (اختلال حافظه به علاوه اختلال در حداقل یک عملکرد شناختی دیگر، از جمله آفازی، آپراکسی، آگنوزی یا اختلال در عملکرد اجرایی)
شرایط عمده عدم ورود به مطالعه قبل از تصادفی سازی:
وجود زخم پای دیابتی
مصرف داروهای موثر بر وضعیت شناختی
سکته مغزی
ابتلا به عوارض شدید دیابت (مانند نیاز به دیالیز، نابینایی کامل، یا ناتوانی شدید) که مانع از اجرای مناسب مداخله و آزمونها میشود
وجود هرگونه اختلال پزشکی و روانپزشکی که مانع ادامه شرکت سالمند در مطالعه گردد
سن
از سن 60 ساله تا سن 75 ساله
جنسیت
هر دو
فاز مطالعه
مصداق ندارد
گروههای کور شده در مطالعه
آنالیز کننده داده
حجم نمونه کل
حجم نمونه پیشبینی شده:
66
تصادفی سازی (نظر محقق)
اختصاص تصادفی به گروههای مداخله و کنترل
توصیف نحوه تصادفی سازی
تصادفیسازی به روش تصادفي سازي لایه ای (Stratified randomization) برای ایجاد شرایط یکسان ورود، تعداد مساوی از زنان و مردان به هر یک از دو گروه مداخله و کنترل با استفاده از لیست ایجاد شده توسط نرم افزار spss انجام خواهند شد. افراد واجد شرایط ورود به مطالعه بر اساس این لیست به یکی از دو گروه مداخله و کنترل منتسب خواهند شد و مداخلات مربوطه برای آن فرد بر اساس پروتکل مداخله به صورت فردی انجام خواهد شد. در ابتدای مطالعه همکار طرح بر اساس لیست تصادفی لایه ای ایجاد شده توسط نرم افزار، پاکت هایی حاوی مداخلات افراد به ترتیب ورود به مطالعه را در اختیار محقق اصلی قرار می دهد تا نحوه انتساب به دو گروه تا پیش از ورود فرد داوطلب پنهان باقی بماند ( allocation concealment).
کور سازی (به نظر محقق)
یک سویه کور
توصیف نحوه کور سازی
به دلیل ماهیت مداخله امکان کورسازی محقق و شرکت کنندگان وجود ندارد.
آنالیزکننده دادهها:
دادهها برای تجزیهوتحلیل به صورت کدگذاریشده و بدون مشخص بودن تعلق به گروهها در اختیار تحلیلگر قرار میگیرد. تحلیلگر تنها دادههای خام را بررسی کرده و از تخصیص شرکتکنندگان مطلع نمیشود.
دارو نما
ندارد
اختصاص به گروههای مطالعه
موازی
سایر مشخصات طراحی مطالعه
کد ثبت در سایر مراکز ثبت بینالمللی
خالی
تاییدیه کمیتههای اخلاق
1
کمیته اخلاق
نام کمیته اخلاق
دانشکده بهداشت - دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد
آدرس خیابان
یزد، میدان عالم، بلوار شهدای گمنام، پردیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد، دانشکده بهداشت
شهر
یزد
استان
یزد
کد پستی
۸۹۱۵۱۷۳۱۶۰
تاریخ تایید
2025-03-01, ۱۴۰۳/۱۲/۱۱
کد کمیته اخلاق
IR.SSU.SPH.REC.1403.228
بیماریهای (موضوعات) مورد مطالعه
1
شرح
دیابت نوع 2 و اختلال شناختی خفیف
کد ICD-10
توصیف کد ICD-10
متغیر پیامد اولیه
1
شرح متغیر پیامد
بهبود در عملکرد حافظه کاری، بهبود توجه انتخابی و بهبود کنترل بازداری
مقاطع زمانی اندازهگیری
اندازهگیری نمره عملکرد شناختی در ابتدای مطالعه و پس از انجام مداخله
نحوه اندازهگیری متغیر
متغیر توجه انتخابی با آزمون استروپ، متغیر حافظه کاری با آزمون انبک و متغیر کنترل بازداری با آزمون برو نرو
متغیر پیامد ثانویه
1
شرح متغیر پیامد
نمره کلی عملکرد شناختی
مقاطع زمانی اندازهگیری
در ابتدای مطالعه و بلافاصله بعد از اتمام مداخله
نحوه اندازهگیری متغیر
نمره عملکرد شناختی در آزمون موکا
گروههای مداخله
1
شرح مداخله
الف) برنامه کامپیوتری برای آموزش و بهبود توجه و حافظه فعال: در این مطالعه، از برنامه کامپیوتری آموزش توجه و حافظه فعال موسسه علوم رفتاری و شناختی سینا برای مداخله استفاده خواهد شد. این برنامه در سال 2010 توسط خدادی و همکارانش، بر اساس نظریههای موجود و با الگوبرداری از نرمافزار RoboMemo توسعه داده شد.این برنامه از یک رویکرد مبتنی بر شبیهسازی برای روشن کردن اجزای حافظه فعال استفاده میکند و تمرینهایی را در قالب یک بازی کامپیوتری تعاملی ارائه میدهد. این برنامه شامل طیف گستردهای از وظایف است که برای تقویت حافظه فعال از طریق تمرینهای رو به جلو، معکوس و تثبیت طراحی شدهاند و اجزای شنیداری و دیداری را هدف قرار میدهند. وظایف به گونهای ساختار یافتهاند که با موارد سادهتر شروع شوند و با پیشرفت کاربر، در طول جلسات متعدد به موارد پیچیدهتر برسند. کاربران توسط استراتژیهای بهبود حافظه تعبیهشده در برنامه پشتیبانی میشوند و بازخورد توسط درمانگران ارائه میشود و از طریق پاداشهای صوتی-تصویری برای حفظ تعامل و انگیزه تقویت میشود. رایانه برنامه، تمرینات خود را به سه دسته اصلی سازماندهی میکند: حافظه رو به جلو، حافظه معکوس و حافظه تثبیت. وظایف در دو حالت - کلامی و بصری - با استفاده از محرکهایی مانند اشکال، حروف الفبا و اعداد ارائه میشوند. هر دسته به نه سطح دشواری فزاینده تقسیم میشود. در مؤلفه عددی، اعداد ۱ تا ۹ در یک شبکه ۳ × ۳ نمایش داده میشوند؛ در وظایف مبتنی بر حروف، ۹ حرف با تلفظهای مشابه استفاده میشوند؛ و در مؤلفه بصری، اشکال مختلفی ارائه میشوند. کاربران موظفند با استفاده از یک رابط نرمافزاری، معمولاً با علامتگذاری محل هر محرک با ماوس، به محرکها پاسخ دهند. در وظایف رو به جلو، کاربران ترتیب محرکهای ارائه شده را تکرار میکنند، در حالی که در وظایف معکوس، آنها به ترتیب مخالف پاسخ میدهند. یک سیستم امتیازدهی، بازخورد بلادرنگ ارائه میدهد که در نوار امتیاز در سمت چپ صفحه نمایش داده میشود. برای هر پاسخ صحیح، بیست امتیاز داده میشود، در حالی که برای هر پاسخ نادرست، 10 امتیاز کسر میشود. دستیابی به پنج پاسخ صحیح متوالی، کاربر را به مرحله بالاتری با پیچیدگی محرک بیشتر میبرد. برعکس، عدم کسب امتیاز کافی منجر به بازگشت به مرحله قبل میشود و دشواری تطبیقی متناسب با عملکرد کاربر را تضمین میکند. این نرمافزار که برای همسو شدن با بافت فرهنگی ایران تطبیق داده شده است، ساختار همتای انگلیسی خود را که توسط CogMed ارائه شده است، منعکس میکند، در حالی که اصلاحات خاص فرهنگ را برای افزایش دسترسی و تعامل برای کاربران فارسی زبان در بر میگیرد. این بومیسازی تضمین میکند که محرکها و رابط کاربری متناسب با جمعیت هدف تنظیم شدهاند و ارتباط و اثربخشی برنامه را حفظ میکنند. ب) برنامه کامپیوتری مهارت بازداری رفتاری: این برنامه کامپیوتری در مرکز تحقیقات علوم اعصاب شناختی رفتاری سینا توسط خدادی و همکارانش در سال 2023 توسعه داده شد و دارای چهار تکلیف مختلف، شامل تکالیف چراغ سبز و قرمز، تمایز و بازداری شنیداری، چرخ نخریسی و تمایز پرنده، برای کمک به بهبود مهارتهای بازداری است. سطح دشواری و زمانبندی تکالیف قابل تنظیم است. در تمرینهای اولیه، از سطح دشواری پایینتر (فاصله ارائه محرک طولانیتر) و زمان اجرای کوتاهتر استفاده میشود و پس از کسب مهارت و پیشرفت، زمان تمرین طولانیتر و فاصله ارائه محرک کوتاهتر میشود تا شرایط چالش ذهنی خوبی فراهم شود. نتایج همه تکالیف و عملکرد آزمودنی ثبت شده و قابل دسترسی و بررسی است. امتیاز بر اساس فرمول زیر محاسبه میشود: امتیاز = تعداد صحیح - (تعداد غلط * 3). گروه مداخله در ۸ جلسه توانبخشی شناختی ۴۵ دقیقهای، یک بار در هفته شرکت خواهند کرد. مداخله از طریق لپتاپ محقق ارائه میشود و شرکتکنندگان در مورد نحوه انجام تکالیف راهنمایی دریافت خواهند کرد. جلسات در یک اتاق بدون حواسپرتی در مرکز تحقیقات دیابت، با نظارت محقق برای اطمینان از اجرای صحیح، برگزار خواهد شد.
طبقه بندی
توانبخشی
2
شرح مداخله
گروه کنترل: جلسه آموزشی عمومی درباره دیابت و مدیریت بیماری
میدان باهنر، ساختمان مرکزی دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد
شهر
یزد
استان
یزد
کد پستی
۸۹۱۵۱۷۳۱۶۰
تلفن
+98 35 3724 0171
ایمیل
Info@ssu.ac.ir
آدرس صفحه وب
https://ssu.ac.ir/
ردیف بودجه
کد بودجه
آیا منبع مالی همان سازمان یا نهاد حمایت کننده مالی است؟
بلی
عنوان منبع مالی
دانشگاه علوم پزشکی یزد
درصد تامین مالی مطالعه توسط این منبع
100
بخش عمومی یا خصوصی
عمومی
مبدا اعتبار از داخل یا خارج کشور
داخلی
طبقه بندی منابع اعتبار خارحی
خالی
کشور مبدا
طبقه بندی موسسه تامین کننده اعتبار
دانشگاهی
فرد مسوول پاسخگویی عمومی کارآزمایی
اطلاعات تماس
نام سازمان / نهاد
دانشگاه علوم پزشکی یزد
نام کامل فرد مسوول
محمدحسین احدی
موقعیت شغلی
دانشجو
آخرین مدرک تحصیلی
فوق لیسانس
سایر حوزههای کاری/تخصصها
سالمندشناسی
آدرس خیابان
یزد، میدان عالم، بلوار شهدای گمنام، پردیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد، دانشکده بهداشت
شهر
یزد
استان
یزد
کد پستی
۸۹۱۵۱۷۳۱۶۰
تلفن
+98 35 3820 9100
ایمیل
m.hossien.ahadi@gmail.com
فرد مسوول پاسخگویی علمی مطالعه
اطلاعات تماس
نام سازمان / نهاد
دانشگاه علوم پزشکی یزد
نام کامل فرد مسوول
حسن رضایی پندری
موقعیت شغلی
استادیار
آخرین مدرک تحصیلی
Ph.D.
سایر حوزههای کاری/تخصصها
سالمندشناسی
آدرس خیابان
یزد، میدان عالم، بلوار شهدای گمنام، پردیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد، دانشکده بهداشت
شهر
یزد
استان
یزد
کد پستی
۸۹۱۵۱۷۳۱۶۰
تلفن
+98 35 3820 9100
ایمیل
hrezaeipandari@yahoo.com
فرد مسوول بهروز رسانی اطلاعات
اطلاعات تماس
نام سازمان / نهاد
دانشگاه علوم پزشکی یزد
نام کامل فرد مسوول
محدحسین احدی
موقعیت شغلی
دانشجو
آخرین مدرک تحصیلی
لیسانس
سایر حوزههای کاری/تخصصها
سالمندشناسی
آدرس خیابان
یزد، میدان عالم، بلوار شهدای گمنام، پردیس دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی شهید صدوقی یزد، دانشکده بهداشت
شهر
یزد
استان
یزد
کد پستی
۸۹۱۵۱۷۳۱۶۰
تلفن
+98 35 3820 9100
ایمیل
m.hossien.ahadi@gmail.com
برنامه انتشار
فایل داده شرکت کنندگان (IPD)
بله - برنامهای برای انتشار آن وجود دارد
پروتکل مطالعه
بله - برنامهای برای انتشار آن وجود دارد
نقشه آنالیز آماری
بله - برنامهای برای انتشار آن وجود دارد
فرم رضایتنامه آگاهانه
بله - برنامهای برای انتشار آن وجود دارد
گزارش مطالعه بالینی
بله - برنامهای برای انتشار آن وجود دارد
کدهای استفاده شده در آنالیز
مصداق ندارد
نظام دستهبندی داده (دیکشنری داده)
بله - برنامهای برای انتشار آن وجود دارد
عنوان و جزییات بیشتر در مورد داده/مستند
دادهها بهصورت ناشناسسازیشده (بدون اطلاعات شناساییکننده مانند نام، شماره تماس یا آدرس) در دسترس قرار خواهند گرفت. کل دادهها پس از غیرقابل شناسایی کردن افراد، قابل اشتراکگذاری هستند.
پروتکل بهصورت کامل و بدون محدودیت در دسترس محققان دیگر قرار خواهد گرفت.
گزارش مطالعه بالینی پس از اتمام مطالعه و تأیید کمیته اخلاق، قابل اشتراکگذاری خواهد بود.
نقشه آنالیز آماری بهصورت کامل در دسترس محققان دیگر قرار خواهد گرفت.
دیکشنری داده شامل تعاریف و کدهای مربوط به متغیرهای جمعآوریشده در مطالعه است. این فایل بهصورت کامل در دسترس محققان دیگر قرار خواهد گرفت.
بازه زمانی امکان دسترسی به داده/مستند
دادههای ناشناسسازیشده شرکتکنندگان 6 ماه پس از انتشار نتایج نهایی مطالعه در یک مجله معتبر، قابل دسترسی خواهند بود.
کسانی که اجازه دارند به داده/مستند دسترسی پیدا کنند
محققان دانشگاهی و علمی، پژوهشگران صنعتی، سازمانهای دولتی و غیردولتی و دانشجویان و پژوهشگران مستقل تنها برای اهداف پژوهشی و پایاننامههای دانشگاهی مجاز است.
به چه منظور و تحت چه شرایطی داده/مستند قابل استفاده است
اهداف مجاز استفاده از دادهها و مستندات: تحقیقات علمی، پایاننامهها و رسالههای دانشگاهی، سیاستگذاری و برنامهریزی، توسعه فناوری.
شرایط لازم برای ارسال درخواست دسترسی:
ارائه درخواست کتبی: متقاضیان باید درخواست کتبی خود را به همراه جزئیات پروژه پژوهشی به ایمیل رسمی مطالعه ارسال کنند.
اهداف استفاده: متقاضیان باید اهداف دقیق استفاده از دادهها و مستندات را بهطور شفاف بیان کنند.
تعهد به رعایت اخلاق پژوهشی: متقاضیان باید تعهد کتبی مبنی بر رعایت اصول اخلاق پژوهشی و محرمانگی اطلاعات ارائه دهند.
برای دریافت داده/مستند به چه کسی یا کجا مراجعه شود
ارسال درخواست از طریق پست الکترونیک:
دکتر حسن رضایی پندری (استاد راهنما)؛ پست الکترونیک: hrezaeipandari@yahoo.com
یک درخواست برای داده/مستند چه فرایندی را طی میکند
متقاضیان برای دریافت دادهها و مستندات مطالعه باید مراحل زیر را طی کنند. این فرایند بهطور معمول ۷ تا ۱۴ روز کاری طول میکشد. جزئیات هر مرحله به شرح زیر است:
مرحله ۱: ارسال درخواست کتبی
اقدام متقاضی:
متقاضی باید درخواست کتبی خود را به همراه اطلاعات زیر به آدرس ایمیل hrezaeipandari@yahoo.com ارسال کند:
نام و نام خانوادگی
وابستگی سازمانی (دانشگاه، مؤسسه، سازمان و غیره)
عنوان پروژه یا هدف استفاده از دادهها
تأییدیه کمیته اخلاق (در صورت وجود)
مدت زمان: این مرحله بلافاصله پس از ارسال ایمیل آغاز میشود.
مرحله ۲: بررسی اولیه درخواست
اقدام تیم پژوهشی:
تیم پژوهشی درخواست را از نظر کامل بودن اطلاعات و تطابق با اهداف مجاز استفاده بررسی میکند.
مدت زمان: این مرحله معمولاً ۱ تا ۲ روز کاری طول میکشد.
نتیجه بررسی: در صورت تأیید اولیه، درخواست به مرحله بعدی ارسال میشود.
در صورت نیاز به اطلاعات بیشتر، از متقاضی درخواست میشود تا اطلاعات تکمیلی را ارسال کند.
مرحله ۴: آمادهسازی و ارسال دادهها/مستندات
اقدام تیم پژوهشی:
دادهها و مستندات بهصورت ناشناسسازیشده و در قالب فایلهای Excel/CSV (برای دادهها) و PDF (برای مستندات) آماده میشوند.
مدت زمان: این مرحله معمولاً ۱ تا ۲ روز کاری طول میکشد.
روش ارسال: دادهها و مستندات از طریق ایمیل یا لینک دانلود امن در اختیار متقاضی قرار میگیرند.
بود.
مدت زمان کلی فرایند:
حداقل زمان: ۷ روز کاری (در صورت کامل بودن درخواست و عدم نیاز به اطلاعات تکمیلی)
حداکثر زمان: ۱۴ روز کاری