طراحی و اعتبارسنجی برنامه توان‌بخشی و بررسی اثربخشی آن بر توانایی فضایی در کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه / بیش فعالی

طراحی و اعتبارسنجی برنامه توان‌بخشی شناختی و بررسی اثربخشی آن بر توانایی‌ فضایی کودکان مبتلا به اختلال نقص توجه بیش فعالی

این پژوهش، یک مطالعه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون و گروه کنترل است. 30 کودک که از سوی روان‌پزشک در یک مطب خصوصی تشخیص گرفته بودند، با شیوه نمونه‌گیری در دسترس در شهر تهران انتخاب می شوند. سپس آزمودنی ها به روش تصادفی ساده، به دو گروه15 نفره آزمایش و کنترل تقسیم شدند.

کودکان دارای ADHD تحت ارزیابی پیش‌آزمون قرار می گیرند. کودکانی که در گروه آزمایش قرار دارند از طریق بسته طراحی‌شده به جهت تقویت عوامل توانایی فضایی، دو روز در هفته در ده سطح دشواری مورد آموزش قرار می گیرند. در همین حین و مساوی با تعداد جلسات در نظر گرفته‌شده برای توان‌بخشی کودکان گروه آزمایش، کودکان گروه کنترل تحت برنامه مداخله بازشناسی هیجانی عارف قرار می گیرند. محل انجام مداخله در کلینیک توان بخشی دانشگاه شهید بهشتی است.

ملاک‌های ورود افراد شامل وجود اختلال نقص توجه بیش فعالی از نوع مرکب, تکمیل فرم رضایتمندی, قرارگیری در محدوده 9 تا12 سال و بالاتر بودن نمره کانرز از نقطه برش است . ملاک‌های خروج افراد شامل وجود اختلالات روان‌پزشکی همراه و استفاده از رژیم منظم دارویی است

برنامه توان‌بخشی شناختی توانایی فضایی، مجموعه‌ای از تکلیف‌های توان‌بخشی شناختی رایانه‌ای است. در طراحی این بسته هر هشت عامل مرتبط با توانایی فضایی مبتنی بر تمرین‌های پیش‌رونده، مورد مداخله قرار می‌گیرند. کلیه تکلیف‌ها دارای ده سطح دشواری هستند که بر اساس ماهیت هر عامل، سرعت ارائه محرک‌ها و پیچیدگی آن‌ها تنظیم‌شده‌اند. مداخله گروه کنترل: از برنامه توان‌بخشی شناختی عارف استفاده ‌می شود. این برنامه دربردارنده آموزش بازشناسی حالات هیجانی صورت با استفاده از تصاویر گرافیکی است.

انعطاف‌پذیری بستن، سرعت بستن، سرعت ادراک، تجسم فضایی، ارتباط فضایی، جهت‌یابی فضایی، توانایی فضایی زمانی، مسیریابی

تصادفی سازی ساده: به منظور تصادفی سازی ابتدا تمام آزمودنی‌ها که شرایط ورود به مطالعه را دارند انتخاب شده و به هر آزمودنی یک کد داده می شود. آزمودنی‌های انتخاب ‌شده باید از نظر متغیر جنس همگن می شوند. برای این هدف پس ‌از آنکه آزمودنی‌ها از نظر متغیر موردنظر دو به‌ دو با یکدیگر همسان شدند، فهرستی از زوج آزمودنی‌ها تهیه می شود و به‌ طور تصادفی یکی از دو عنصر زوج شده با روش قرعه کشی توسط یک فرد بی اطلاع، به گروه کنترل و دیگری به گروه آزمایش اختصاص داده می شود‌.

پس‌ازآنکه آزمودنی‌ها دوبه‌دو با یکدیگر همسان شدند، فهرستی از زوج آزمودنی‌ها تهیه و به‌طور تصادفی یکی از دو عنصر زوج شده، به گروه کنترل و دیگری به گروه آزمایش اختصاص داده شد. هیج کدام از آزمودنی ها و والدینشان از ای که در کدام یک از دو گروه قرار گرفته اند اطلاعی نداشتند.