بررسی تاثیر درمانی درازمدت تحریک مستقیم الکتریکی فراجمجمه ای (tDCS) با موثرترین مونتاژ روی ناحیه خلفی-جانبی پیش پیشانی بر کاهش ولع مصرف مواد در مصرف کنندگان متامفتامین: دو کارآزمای بالینی متوالی

اعتیاد یک بیماری مزمن و پیشرونده می باشد که ابعاد جسمی، روانی و اجتماعی دارد و فرد، خانواده و جامعه را درگیرکرده و در حال حاضر یکی از مهم ترین مشکلات نیازمند به مداخله در کشور ما ایران است. در دهه اخیر مصرف متامفتامین به یکی از جدیترین نگرانی های اجتماعی در ایران تبدیل شده است (شریعتی راد و همکاران، 2013). در حال حاضر هیچ درمان دارویی شناخته شدۀ اثربخشی برای درمان اعتیاد به متامفتامین وجود ندارد (کاریلا و همکاران، 2010). چالش اصلی در درمان اعتیاد مسئله عود یا لغزش می باشد. تخمین زده شده که 80 درصد از کسانی مصرف مواد را قطع می کنند، در همان سال اول به مصرف بر می گردند. هسته اصلی لغزش پدیده ولع مصرف مواد یا میل به مصرف است که می تواند ماهها و یا حتی سالها بعد از قطع مصرف، ادامه پیدا کند. لذا کاهش ولع مصرف از اهمیت بسزایی در کنترل معضل سوء مصرف مواد برخوردار است. یافته های جدید نشانگر آنست که با پیشرفت های تازه در زمینه تکنیک های غیر تهاجمی تحریک مغزی، این گونه مداخلات می توانند افق جدیدی را در این حوزه باز نمایند. تحریک مغز با جریان مستقیم الکتریکی از روی جمجمه (tDCS) یک تکنیک غیر تهاجمی تحریک مغزی است که در آن یک جریان الکتریکی ضعیف مستقیم به روی یک ناحیه مغزی به مدت چند دقیقه منجر به یک اصلاح وابسته به قطبیت در فعالیت مغزی و نیز برخی تغییرات در پلاستیسیته نورونها می‌گردد. از سوی دیگر گزارشات اندک اما امیدوار کننده‌ای در رابطه با تاثیر این نوع تحریک در قشر پیش پیشانی خلفی-جانبی (DLPFC) برکاهش ولع متامفتامین (شاه بابای و همکاران، 2014 )، مصرف سیگار (فرگنی وهمکاران، 2008)، الکل (بوجیو و همکاران 2008) و غذا (فرگنی و همکاران، 2008؛ گلدمن و همکاران 2011)، در دست می باشند. اما در مطالعاتی که با tDCS انجام شده دو نقطه ضعف عمده وجود دارد. اول اینکه هنوز توافقی بر روی انتخاب مونتاژ مناسب الکترود ها (جایگاه الکترود آند روی DLPFC راست یا چپ و جایگاه الکترود کاتد (رفرانس) روی قشر سمت مقابل یا خارج از جمجمه) وجود ندارد. تا کنون بر اساس جستجوی ما (مارس 2014) مطالعه ای انجام نشده تا میزان اثر بخشی مونتاژهای مختلف را در ولع مصرف با هم مقایسه کند و یک مونتاژ مناسب با بیشترین اثربخشی معرفی کند. مشکل دیگری که این مطالعات دارند این است که اکثر مطالعات چاپ شده در این رابطه، تک جلسه ای می باشند و هرچند در نوع خود و در سطح تحقیقاتی مطالعات ارزشمندی می باشند، اما برای معناداری بالینی و استفاده از این فناوری نوین در درمان اعتیاد نیاز به کارآزمایی های بالینی دقیق با تعداد جلسات بیش از یک جلسه، به منظور سنجش اثر بخشی تجمعی در طول زمان احساس می شود. ما در این پژوهش قصد داریم تا این دو اشکال مطالعات tDCS را پوشش دهیم و این فناوری را به کاربرد بالینی در طب اعتیاد نزدیک کنیم. از این رو مطالعه ما دو فاز خواهد داشت. فاز اول که 120 نفر از وابستگان متامفتامین را به منظور پیدا کردن اثربخش ترین مونتاژ به صورت تصادفی در شش گروه با مونتاژهای مختلف ( 1. آند راست، کاتد خارج جمجمه؛ 2. آند چپ، کاتد خارج جمجمه؛ 3. آند راست، کاتد چپ؛ 4. آند چپ، کاتد راست؛ 5. آند راست و چپ، کاتد خارج جمجمه؛ 6. تحریک شم یا ساختگی) که پیشینه عملی و نظری مناسبی دارند، قرار می گیرند. و پس از پیدا کردن مطلوب ترین مونتاژ، در فاز دوم این مونتاژ را در یک کارآزمایی بالینی تصادفی دو سو کور با گروه شاهد طی 2 هفته 10 جلسه در دو گروه 30 نفره به کار می بریم تا میزان تاثیر تجمعی بالینی این روش در کاهش ولع مصرف پایه و القایی بیماران وابسته به متامفتامین مشخص شود.

ستاد راهبردی توسعه علوم و فناوری شناختی